<< Chapter < Page Chapter >> Page >

Sosiale wetenskappe: geskiedenis

Graad 7

Die mfecane verskuif grense

Module 2

Wat was die oorsake van die mfecane?

Met slegs enkele dokumente en min bewyse is dit moeilik om geskiedkundige gebeure te rekonstrueer, en selfs moeiliker om dit te verstaan en te verduidelik. Gevolglik het historici verskillende sienings. Ons noem dit teorieë of verklarings vir sodanige gebeure.

Julle begryp dus dat dit moeilik is om te verduidelik wat die Mfecane was. Sommige historici sien die Mfecane as iets wat veroorsaak is deur gebeure, hoofsaaklik:

  • ‘n stryd om mag, veral in KwaZulu-Natal;
  • ‘n wedywering om handelsgeleenthede; en
  • die invloed van die omgewing.

Ons gaan nou ondersoek instel na watter betroubare bronne oor die Mfecane bestaan om hierdie menings te ondersteun.

1. DIE STRYD OM MAG IN KWAZULU-NATAL

Die voortdurende oorlogvoering en veranderings wat ingetree het in die laaste helfte van die agtiende eeu, het gelei tot die ontstaan van nuwe, magtige hoof- of kapteinskappe.

Aktiwiteit 1:

Om bewus te wees van verskillende sieninge oor die oorsake van die mfecane

[lu 2.3]

  • Lees meegaande artikel aan die hand van die volgende kaart, en verduidelik dan waarom die Sotho-mense na die gebeure verwys het as Difaqane , of te wel gedwonge verhuising .

BRON

Die Mthethwa onder Dingiswayo het begin om polities en kommersieel uit te brei, wat hulle in staat gestel het om volledig beheer uit te oefen oor die laeland-kusvlakte en die handel met Algoabaai. Dingiswayo het ook sy mag uitgebrei na die binneland. In die noorde het Dingiswayo die Ngwane verslaan. Die enigste oorblywende magte wat nie oorgegee het aan Dingiswayo nie, was Zwide en sy Ndwandwe. Die heersers wat verslaan is, is toegelaat om hul kapteinskappe voort te sit, maar hulle was ondergeskik aan die koninkryk van die Mthethwa.

Uiteindelik het oorlog in 1817 uitgebreek tussen die Mthethwa en die Ndwandwe. Die aanvallende weermag van die Mthethwa is suidwaarts verdryf nadat Dingiswayo gevange geneem en om die lewe gebring is. Die wanorde wat onder die Mthethwa geheers het, het die weg gebaan vir ’n nuwe, en selfs magtiger leier – Shaka.

Shaka het as jong man aangesluit by die stam van Dingiswayo. Hy het spoedig bekendheid verwerf vir sy besondere leierseienskappe en sy dapperheid. Uit dankbaarheid vir sy dienste het Dingiswayo hom die hoof van die Zoeloestam gemaak, hoewel Shaka onder normale omstandighede nie ‘n opperhoof sou geword het nie.

Die dood van Dingiswayo het vir Shaka die geleentheid gebied om die mag oor te neem. Daar was egter twee ernstige bedreigings vir sy heerskappy: die moontlikheid dat die Mthethwa sou versplinter, en die militêre krag en selfvertroue van Zwide.

Shaka het besondere politieke vaardighede getoon in ‘n poging om die ondersteuning van die koninklike familie van die Mthethwa te bekom, en het voortgegaan om die lede van die koninklike families en kapteinskappe wat sy heerskappy teengestaan het, te verslaan en te vervang. Hy het nou regeer oor al die stamme noord van die Tugela. Ndwandwe was die enigste wat sy onafhanklikheid behou het.

Duisende mense het gevlug namate Shaka sy grondgebied en sy mag deur oorlogvoering uitgebrei het. Dit het ’n kettingreaksie van plundery en chaos tot gevolg gehad soos die vlugtelinge die grondgebied van ander stamme betree het. Die opkoms van Shaka het dus bygedra tot die Mfecane.

2. MEDEDINGING OM DIE HANDEL

Finansiële oorwegings het waarskynlik ook veroorsaak dat gedwonge verhuising plaasgevind het. Hier is vier voorbeelde daarvan:

(a) Die Britse regering het arbeiders nodig gehad, veral na die aankoms van die Britse setlaars in 1829.

(b) In die gebied oorkant die Oranjerivier het stamme soos die Griekwas en die Taung hulself skuldiggemaak aan slawehandel.

(c) Die Portugese regering in Delagoabaai het ook handel gedryf in slawe. Swart mense moes hul woonplekke verlaat en vlug om te verhoed dat hulle as slawe gevange geneem word. Dit het gelei tot onrus, konflik en vernietiging tussen hulle.

(d) Daar het sterk mededinging om beheer van die ivoorhandel geheers. Die sterker groepe het die kleiner groepe aangeval in ‘n poging om die meeste ivoor te bekom.

  • Deesdae trek duisende mense elke jaar na ons stede. Waarom?

3. INVLOED VAN DIE OMGEWING

n Ander moontlike oorsaak van die Mfecane was moontlik die invloed wat die omgewing gehad het op mense en gebeure. ‘n Goeie reënval het goeie oeste meegebring.

Gedurende droogtetye was die reënval gering en die oeste was swak. Gevolglik het baie mense na gebiede getrek waar daar ‘n hoër reënval was.

Soms het boere onder mekaar baklei in ‘n poging om die beste landbougrond te verkry.

  • Bestudeer die reënvalkaart en onderstreep die korrekte antwoorde:

a) Veeboere het die (westelike; oostelike; noordelike) deel van die land die geskikste gevind vanweë die hoë reënval en die welige grasvlaktes.

b) In die droë dele het hulle gewoonlik met (gewasse, beeste, skape, bokke) geboer omdat water skaars was.

Aktiwiteit 2:

Om redes vir die oorsake en gevolge van die mfecane te verskaf

[lu 2.2]

Soos aangetoon, was die Mfecane ‘n ingewikkelde “raaisel” van verweefde oorsake en gevolge.

  • Die eerste deel van die raaisel dui op twee oorsake van die Mfecane.
  • Wat was die gevolge hiervan?

Assessering

Assesseringstandaarde(ASe)
LEERUITKOMS 1: HISTORIESE ONDERSOEK – Die leerder is in staat om ondersoekvaardighede te gebruik om die verlede en die hede te ondersoek
1.1 Bekom die bronne
1.2 Gebruik die bronne
1.3 Kommunikeer inligting uit bronne (verslaggewing)
LEERUITKOMS 2: HISTORIESE BEGRIP (TYD) – Die leerder is in staat om geskiedkundige kennis en begrip te toon
2.1 Verstaan kronologie en tyd
2.2 Verskaf redes waarom ‘n historiese gebeurtenis plaasgevind het (oorsake, gevolge)
2.3 Onderskei tussen verskillende tydperke (ooreenkomste, verskille)

Questions & Answers

what does nano mean?
Anassong Reply
nano basically means 10^(-9). nanometer is a unit to measure length.
Bharti
do you think it's worthwhile in the long term to study the effects and possibilities of nanotechnology on viral treatment?
Damian Reply
absolutely yes
Daniel
how to know photocatalytic properties of tio2 nanoparticles...what to do now
Akash Reply
it is a goid question and i want to know the answer as well
Maciej
characteristics of micro business
Abigail
for teaching engĺish at school how nano technology help us
Anassong
Do somebody tell me a best nano engineering book for beginners?
s. Reply
what is fullerene does it is used to make bukky balls
Devang Reply
are you nano engineer ?
s.
fullerene is a bucky ball aka Carbon 60 molecule. It was name by the architect Fuller. He design the geodesic dome. it resembles a soccer ball.
Tarell
what is the actual application of fullerenes nowadays?
Damian
That is a great question Damian. best way to answer that question is to Google it. there are hundreds of applications for buck minister fullerenes, from medical to aerospace. you can also find plenty of research papers that will give you great detail on the potential applications of fullerenes.
Tarell
what is the Synthesis, properties,and applications of carbon nano chemistry
Abhijith Reply
Mostly, they use nano carbon for electronics and for materials to be strengthened.
Virgil
is Bucky paper clear?
CYNTHIA
so some one know about replacing silicon atom with phosphorous in semiconductors device?
s. Reply
Yeah, it is a pain to say the least. You basically have to heat the substarte up to around 1000 degrees celcius then pass phosphene gas over top of it, which is explosive and toxic by the way, under very low pressure.
Harper
Do you know which machine is used to that process?
s.
how to fabricate graphene ink ?
SUYASH Reply
for screen printed electrodes ?
SUYASH
What is lattice structure?
s. Reply
of graphene you mean?
Ebrahim
or in general
Ebrahim
in general
s.
Graphene has a hexagonal structure
tahir
On having this app for quite a bit time, Haven't realised there's a chat room in it.
Cied
what is biological synthesis of nanoparticles
Sanket Reply
what's the easiest and fastest way to the synthesize AgNP?
Damian Reply
China
Cied
types of nano material
abeetha Reply
I start with an easy one. carbon nanotubes woven into a long filament like a string
Porter
many many of nanotubes
Porter
what is the k.e before it land
Yasmin
what is the function of carbon nanotubes?
Cesar
I'm interested in nanotube
Uday
what is nanomaterials​ and their applications of sensors.
Ramkumar Reply
what is nano technology
Sravani Reply
what is system testing?
AMJAD
preparation of nanomaterial
Victor Reply
how did you get the value of 2000N.What calculations are needed to arrive at it
Smarajit Reply
Privacy Information Security Software Version 1.1a
Good
Got questions? Join the online conversation and get instant answers!
QuizOver.com Reply

Get the best Algebra and trigonometry course in your pocket!





Source:  OpenStax, Geskiedenis graad 7. OpenStax CNX. Sep 09, 2009 Download for free at http://cnx.org/content/col11022/1.1
Google Play and the Google Play logo are trademarks of Google Inc.

Notification Switch

Would you like to follow the 'Geskiedenis graad 7' conversation and receive update notifications?

Ask